Irk bitig 9. Ve 10. yüzyıllar arasında yazıldığı düşünülen Uygurlar tarafından kaleme alınmış büyücülük ve falcılıkla ilgili bilgiler veren el yazması kitaptır. İsim kökeni olarak asıl adı Irk bétig yani günümüzdeki anlamıyla fal kitabı olarak çevrilmektedir ve Orhun yenisey damgalarıyla yazılmıştır. Eserin bu ismi almasının nedeni ise kitapta bunun açıkça belli edilmesinden kaynaklanmaktadır, 101. Sayfada eserin adı bu şekilde açıklanmıştır. Orhun abidelerinden önce kaleme alınan bu eserin Türklerin ilk yazılı eseri olduğuda tartışılmaktadır. Bu yazma her ne kadar Uygurlar tarafından kaleme alınmış olsa da Göktürk alfabesi kullanılarak yazılmıştır. Bu yönden dönemin diğer Uygur kitaplarından ayrı olarak ele alınır ve önem gösterilir. Ayrıca Göktürk dilinde yazılan bu eserin bilindiği kadarıyla Göktürk alfabesi kullanılarak yazılan ilk eser olduğu da düşünülmektedir. Bunun eser dışında Göktürk alfabesi kullanılarak yazılan bütün yazılar taşlara kazınmıştır.

IRK BİTİGDEN NASIL YARARLANILIR

Irk bitig yazması toplam 104 sayfa ve 65 paragraftan oluşmaktadır ve her paragrafın yanında siyah kalemle çizilmiş daireler bulunmaktadır. Bu siyah dairelerin içleri kırmızı mürekkeple doludur ve içerisinde birden dörde kadar olan sayılar yazmaktadır. Ayrıca üzerinde yine birden dörde kadar sayıların olduğu bir şans zarı ya da zara benzer bir kemik bulunmalıdır. Daha sonra zarlar bu dairelerin içine 3 defa atılır bu sayılar kişinin hangi paragrafı okuması gerektiğini temsil eder. Örneğin zarın ilk atılışı 3 geldi, ikinci atılışı 1 geldi ve son atılışı 2 geldi. İlk olarak kitabın üçüncü paragrafına bakılır daha sonra birinci ve son olarak ikinci paragraflara bakılır. Paragrafta yazanlar kişinin faslını göstermektedir.

YAZMALAR NASIL MUHAFAZA EDİLMEKTEYDİ

O zamanlar yazılan bazı yazmalar günümüze  kadar çok fazla tahrip olmadan gelmiştir bu ise en çok merak edilen konulardandır. Bilindiği kadarıyla bu yazmalar birbirine dikilecek değil tutkal yardımıyla tutturulmuştur. Ancak o zaman kullanılan tutkal hala en ufak bir gevşeme göstermemiştir ve bu da hala araştırılan konular arasındadır. O zaman kullanılan kağıt ise Çin kağıdı diye geçer ve çok kaliteli bir cinstir. Yazmalarda ufak tefek sayfa kenarı bükülmeleri ve dış yaprakların zarar görmesi dışında günümüze kadar asgari zararla muhafaza edilmiştir.